خبرگزاری تسنیم در نشستی تخصصی با عنوان «ریشه‌های تاب‌آوری اقتصاد ایران در جنگ تحمیلی سوم» با حضور دکتر دانیال داوودی و دکتر حسین رضوی‌پور، دو پژوهشگر برجسته اقتصادی، به تحلیل عواملی پرداخت که کشور را در برابر شوک‌های جنگی و محاصره دریایی پایدار نگه داشته است. در این نشست مشخص شد، آنچه ایران را در این نبرد سرپا نگه داشت، حاصل تدابیر راهبردی رهبر شهید است. با این حال، کارشناسان نسبت به تهدیدهایی نظیر رشد پایه پولی، وابستگی ۸۰ درصدی خطوط تولید به خارج، و تضعیف مرجعیت خبری هشدار دادند. تأکید اصلی آنها بر حفظ هوشمندانه تنگه هرمز به عنوان یک «ابزار اقتصادی-امنیتی» و استفاده از اهرم‌هایی مانند تنظیم بازار نفت و اخذ عوارض تردد بود.

سه لایه اصلی تاب‌آوری اقتصاد ایران
دکتر رضوی‌پور در این نشست، تاب‌آوری اقتصادی را در سه بستر جداگانه اما مرتبط تبیین کرد:
۱. لایه انسانی و ذهنی: مردم ایران به دلیل زیست طولانی در شرایط تحریم، آمادگی روانی بالایی برای مواجهه با بحران دارند. اما ضعف مرجعیت خبری رسانه‌های داخلی، یک آسیب جدی است که تقویت آن می‌تواند پایداری ملی را دوچندان کند.
۲. لایه فیزیکی و لجستیکی: انباشت بالای ذخایر کالایی در ایران (نزدیک به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی در مقایسه با ۱ درصد در سایر کشورها) که ریشه در تورم مزمن دارد، در شرایط جنگی مانند یک ضربه‌گیر عمل کرده و از بروز قحطی جلوگیری کرد.
۳. لایه مالی: افزایش قیمت نفت و معافیت‌های تحریمی اجباری که به دلیل ضرورت بازار انرژی به آمریکا تحمیل شد، همراه با حمایت‌های مالی و اطلاعاتی چین و روسیه، گشایش‌های ارزی قابل توجهی برای ایران ایجاد کرد.

چهار سناریو برای تنگه هرمز؛ تأکید بر مدیریت گزینشی
دکتر رضوی‌پور چهار وضعیت را برای نظارت بر تنگه هرمز تشریح کرد: انسداد کامل، ممانعت از تردد دشمنان و عبور متحدان (مدل فعلی)، تردد آزاد مشروط به پرداخت عوارض، و تردد کاملاً آزاد (مطلوب ترامپ). وی تأکید کرد که ایران باید بر «وضعیت دوم» باقی بماند تا اهرم فشار بر بازار انرژی حفظ شود. به گفته وی، هرگونه بحث از تردد آزاد در میانه نبرد، هم‌صدایی با دشمن است. سیادت بر تنگه هرمز فقط یک مسئله نظامی نیست، بلکه اصلی‌ترین ابزار چانه‌زنی سیاسی ایران در سطح جهانی است.

هشدار درباره رشد پایه پولی و وابستگی وارداتی
رضوی‌پور در ادامه به چالش‌های پولی اشاره کرد و گفت: پیش از آغاز جنگ، اجرای طرح‌هایی مانند کالابرگ منجر به افزایش ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار میلیارد تومانی پایه پولی شده که فشار تورمی شدیدی در ماه‌های آینده ایجاد خواهد کرد. همچنین وابستگی ۸۰ درصدی خطوط تولید به واردات، ایران را در برابر نوسانات ارزی آسیب‌پذیر کرده و دشمن روی صنایعی مثل پتروشیمی و فولاد متمرکز شده است.

پنج اقدام کلیدی رهبر شهید برای تاب‌آوری نهادی
دکتر دانیال داوودی پنج رکن اصلی را که به لطف رهبری شهید ایجاد شده، چنین برشمرد:
1. بخش خصوصی واقعی: اقتصاد ایران برخلاف تصورات، ۸۰ درصد دولتی نیست و همین بخش خصوصی انعطاف‌پذیر، عامل اصلی تاب‌آوری در برابر تحریم‌هاست (دستاورد اجرای اصل ۴۴).
2. زیرساخت‌های فیزیکی: شبکه‌های گسترده برق، گاز و راه‌ها که در سه دهه گذشته ساخته شده، ضامن پایداری فیزیکی کشور است.
3. فناوری بومی: توان داخلی برای بازسازی زیرساخت‌ها بدون نیاز به کارشناسان غربی، یک مزیت راهبردی است.
4. پیوند دفاع و اقتصاد: قدرت نظامی بومی، بازدارندگی ایجاد کرده که از دارایی‌های اقتصادی محافظت می‌کند.
5. راهبرد ترجیح شرق بر غرب: همکاری با چین و روسیه و استفاده از ابتکاراتی مثل «پترو-یوآن» و پروژه‌های ریلی از افغانستان به ایران، مسیر خنثی‌سازی تحریم‌ها را هموار کرده است.

نحوه پایان جنگ، سرنوشت ۳۰ ساله را تعیین می‌کند
دکتر داوودی هشدار داد که کیفیت پایان‌بندی جنگ، تعیین می‌کند که دوران بازسازی ۲ سال طول بکشد یا ۳۰ سال. وی پیشنهاد داد: ایران باید حاکمیت خود بر تنگه هرمز را به یک ساختار حقوقی بین‌المللی تبدیل و عوارض ۳ تا ۶ درصدی از کشتی‌های عبوری (بیش از ۴ میلیارد دلار در سال) دریافت کند. همچنین نسبت به بازگشت نگاه‌های توزیع‌گرایانه تحت شعار «دلارزدایی» هشدار داد و تأکید کرد که حمایت از دهک‌های پایین از طریق کالابرگ نباید بهانه‌ای برای رانت و تخصیص غیرشفاف ارز شود.

نقشه راه برای دوران پس از جنگ
در جمع‌بندی این نشست، راهکارهای زیر برای مدیریت دوران پس از جنگ ارائه شد:
- مدیریت هوشمند تنگه هرمز: تبدیل این گلوگاه از یک ابزار دفاعی به یک سلاح اقتصادی و درآمدزا.
- تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری: تکمیل کریدورهای ریلی شرق به غرب (از طریق افغانستان و روسیه) برای شکستن محاصره دریایی.
- بازسازی اعتماد عمومی: دولت باید با شفافیت و صداقت خبری، همراهی مردم را حفظ کند.
- انضباط پولی: توقف چاپ پول و جلوگیری از ابرتورم پس از جنگ.
- جایگزینی دلار با پترو-یوآن: در معاملات نفتی با چین برای کاهش فشار نظام مالی غرب.
اقتصاد ایران به برکت ساختارهای ریشه‌دار از فروپاشی آنی عبور کرده، اما تداوم تاب‌آوری در بلندمدت منوط به انضباط پولی داخلی و یک پایان‌بندی هوشمندانه در جنگ است که سیادت ایران بر تنگه هرمز را به یک مزیت نهادینه و درآمدزا تبدیل کند. مدیریت صحیح این دو عامل، تفاوت میان یک بازسازی ۳۰ ساله و یک نقاهت ۲ ساله را رقم خواهد زد.