جزییات خبر
واگذاری سهام سایپا که اکنون در مرحله ارزیابی متقاضیان قرار دارد، به یکی از مهمترین تصمیمهای دولت تبدیل شده است. این واگذاری از یک سو فرصتی برای پایان تصدیگری دولت و اصلاح ساختار صنعت خودرو است و از سوی دیگر در صورت انتخاب نادرست خریدار، میتواند به تمرکز بیشتر بازار و تقویت انحصار بینجامد.
کارشناسان تأکید میکنند که صرف انتقال مالکیت به معنای خصوصیسازی واقعی و افزایش رقابت نیست. آنچه اهمیت دارد، ارزیابی دقیق اهلیت متقاضیان، میزان استقلال آنها از بازیگران فعلی صنعت و آثار حضورشان بر ساختار بازار است. اگر این ملاحظات نادیده گرفته شود، سایپا ممکن است به جای تبدیل شدن به یک قطب مستقل و رقیب، به عاملی برای گسترش انحصار تبدیل شود.
صنعت خودروی ایران دهههاست با ساختار کمرقابت، تمرکز مالکیت و محدودیت ورود بازیگران جدید روبهروست. در چنین شرایطی، واگذاری سایپا صرفاً یک معامله اقتصادی نیست؛ بلکه تصمیمی است که مسیر آینده رقابت در بازار خودرو را تعیین میکند. بنابراین نباید صرفاً بر اساس قیمت پیشنهادی یا ملاحظات خارج از چارچوب رقابت تصمیمگیری شود.
حیاتیترین معیار در انتخاب خریدار، توانایی تأمین نقدینگی تازه و تزریق سرمایه واقعی به شرکت است. روشهایی مانند معاوضه بدهی با سهام (مثلاً تسویه مطالبات قطعهسازان از طریق واگذاری سهام) مشکل کمبود نقدینگی سایپا را حل نمیکند. همچنین اگر خریدار از فعالان زنجیره تأمین (بهویژه قطعهسازان) باشد، باید تعارض منافع و تأثیر آن بر استقلال تصمیمگیری سایپا بهدقت بررسی شود.
بسیاری از کارشناسان فروش تدریجی سهام در بازار سرمایه را بر واگذاری بلوکی ترجیح میدهند. در صورت انتخاب روش بلوکی، دو شرط ضروری است: معامله نباید رقابت را تضعیف کند یا به ایجاد انحصار منجر شود و پیوندهای مالکیتی در زنجیره تأمین باید مدیریت شود.
بحران فعلی صنعت خودرو بیش از آنکه ناشی از نقص ساختار بازار باشد، محصول انحصار در نظامهای مدیریتی (دولتی یا شبهدولتی) است. ورود بازیگرانی که بدون اتکا به رانت توانستهاند در حوزههای دیگر سهم بازار کسب کنند، میتواند انگیزه رقابتی ایجاد کند. تمرکز بر تخصص مدیریتی و ارتقای بهرهوری، مهمتر از تمرکز صرف بر تخصص خودرویی است.
در نهایت، هدف خصوصیسازی نباید صرفاً انتقال مالکیت از دولت به بخش غیردولتی باشد؛ بلکه باید به شکلگیری رقابت واقعی، افزایش بهرهوری و اصلاح ساختار صنعت منجر شود. تصمیم دولت در این واگذاری آزمونی تعیینکننده است: آیا خصوصیسازی سایپا زمینهساز رقابت خواهد شد یا به بازتولید انحصار میانجامد؟/دنیای اقتصاد