سیدمصطفی میرسلیم با اشاره به اینکه مردم در یک جامعه ویژه خوار، طبق یک ذائقه و در جامعه تولیدمحور با ذائقه‌ای دیگر مصرف می‌کنند اظهار کرد: ما نمی‌خواهیم مردم را محکوم به مصرف کالای بد کنیم، به همین دلیل وظیفه داریم که کمک کنیم تا قیمت تمام شده کالای ایرانی ارزان‌تر و رقابتی‌تر بشود و هم فناوری بهتری بیاید و کیفیت آن ارتقا یابد.

وی تاکید کرد: پای اقتصاد رقابتی در ایران می‌لنگد و مهمترین دلیل این موضوع نیز حمایت بی‌دریغ، بدون برنامه و دائمی از تولیداتی است که مزیتی در کشور ما ندارند و همچنان شاهدیم که حمایت از صنایعی صورت می‌گیرد که نه‌تنها مزیتی برای کشور ندارند، بلکه در بسیاری از مواقع آن حمایت‌ها نتیجه‌ای جز ویژه‌خواری در بخش‌های غیرمولد نداشته است.

متن کامل گفت‌وگوی ایسنا با سیدمصطفی میرسلیم درباره راهکارهای حمایت از کالای ایرانی به شرح زیر است:

رهبر معظم انقلاب امسال را سال حمایت از کالای ایرانی نامگذاری کرده‌اند. به نظر شما آثار کلی حمایت از کالای ایرانی بر اقتصاد کشورمان چیست؟

حمایت از کالای ایرانی موجب جلوگیری از انتقال سرمایه‌ها به خارج از کشور و جذب سرمایه‌های خارجی به دلیل صرفه اقتصادی برای سرمایه گذاران و مقابله با تحریم های ناعادلانه و نابخردانه اقتصادی کشورهای سلطه گر می شود. از سویی زمانی که کشور متکی به تولیدات درون‌زای خود باشد، مسلماً قدرت چانه زنی آن نیز در معادلات و معاملات بین المللی افزایش می یابد.

حمایت از تولید داخل یعنی کاهش صادرات موادخام و بسترسازی برای ایجاد ارزش افزوده در مواد خام کشور. حمایت از تولید داخل یعنی افزایش اعتماد به نفس و تقویت باورهای فرهنگی و اجتماعی و کاهش آثار تحریم‌های جهانی در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، روحی و روانی جامعه. حمایت از تولید داخل یعنی تلاش برای بومی شدن فناوری‌های مختلف در حوزه تولید ازمسیر طراحی ، نمونه سازی، الگوبرداری، آزمون و مهندسی معکوس.

برای تحقق شعار سال ۹۷ رعایت چه الزاماتی باید رعایت شود؟

در یک بررسی کارشناسی که با همکاران متخصص خود انجام داده ایم به هفده مورد رسیده ایم که مختصرا برایتان شرح می دهم:

۱- بهبود کیفیت: رفع مشکلات و ایرادات کیفی، کیفیت محصولات، تولید متناسب با نیاز واقعی مشتریان ایرانی حتی به صورت منطقه‌ای، تولید محصولات با دوام و مطمئن ، توجه بیشتر به ایمنی و بهبود بسته بندی.

۲- توسعه تنوع و نوآوری: تولید متناسب با معیارهای فنی جهانی، با سلایق و توقعات مشتریان بویژه جوانان، گستردن دامنه طرح‌ها، رنگ‌ها، نمونه‌ها و … کاهش قیمت تمام شده، افزایش کارآیی منابع، کاهش ظرفیت‌های خالی، بلا استفاده و نیمه استفاده، کاهش اتلاف‌ها و ضایعات مواد، انرژی و ملزومات.

۳- بهبود خدمات پس از فروش: توجه به خدمات عام و خاص مورد نیاز مشتریان پس از فروش و تقویت کیفیت و کمیت شبکه خدمات پس از فروش، مدیریت و نظارت بر کیفیت خدمات و ایجاد نظام واقعی ارزیابی عملکرد و رتبه بندی با الگو برداری از تجارب برتر.

۴- تبلیغات موثر و فرهنگ‌سازی میهنی: استفاده از روش‌های نوین و اثربخش معرفی کالا، بسیج رسانه‌های مختلف بویژه رسانه ملی، آگاه سازی مردم از ویژگی‌ها و خواص برجسته  کالاهای داخلی، ایجاد امتیاز اجتماعی برای استفاده از کالای ایرانی، تشویق استفاده کنندگان از کالای ایرانی به شکل‌های مختلف از جمله تخفیف با توجه به حجم خرید و دادن تسهیلات خرید.

۵- بهبود بازاریابی: درک صحیح نیازهای واقعی مشتریان، استفاده از مهندسی فروش برای کالاهای صنعتی و سرمایه‌ای، بکارگیری روش‌های نوین و بهنگام برای جذب مشتریان و سفارش خرید، تقویت نیروهای متخصص بازاریابی و بازاریاب حرفه‌ای، ایجاد پیوند قوی با شبکه بازار و عمده فروش‌ها و خرده فروش‌ها، ایجاد منفعت کافی برای شبکه فروش در بازار برای کالای ایرانی در مقایسه با مشابه خارجی، قیمت‌گذاری مناسب و درست متناسب با انواع بازارها.

۶- بهبود نام و نشان تجاری: انتقال پیام مشتریان راضی و خشنود مصرف کننده کالا به جامعه، برنامه‌ریزی معرفی نام و نشان، استفاده از نام‌ها و نشان‌های متناسب با فرهنگ، هنجارها و تمایلات عمومی جامعه، تبلیغ موثر نام و نشان‌های ایرانی در سراسر کشور، بهره‌گیری از امکانات رسانه‌ها و مراکز اطلاع رسانی و تبلیغات، ایجاد پشتوانه بین‌المللی برای نام و نشان کالاهای ایرانی از طریق صادرات و حضور در بازار های خارجی.

۷- جلوگیری از واردات کالای قاچاق ارزان و بی کیفیت : بررسی و شناسایی مبادی و مجاری ورود عمده کالای قاچاق به کشور، مشارکت هر سه قوه مجریه، قضائیه و مقننه برای برخورد با پدیده قاچاق کالا، برخورد جدی با واردکنندگان و توزیع کنندگان عمده کالای قاچاق و مصادره اموال آنان، استفاده از توان و شمّ کسب و کار واردکنندگان کالای قاچاق برای صادرات کالای ایرانی، شفاف سازی قوانین و مقررات، افزایش تعرفه کالاهای وارداتی و کاهش تعرفه واردات مواد اولیه و قطعات.

۸- ایجاد تسهیلات خرید: ایجاد امکان خرید کالا به صورت اقساط کوتاه، میان و بلندمدت، تامین بودجه خرید به صورت اعتباری از طرف بانک‌ها برای مشتریان، دادن وام های مناسب با نرخ بهره کم به خریداران کالا، دادن بخشی از حقوق و دستمزد به کارکنان به صورت غیر نقدی در قالب اجناس ایرانی.

۹- سرمایه گذاری روی فناوری‌های نوین و بهنگام: بهبود کیفیت، کاهش هزینه و افزایش تنوع محتاج فناوری‌های جدید و بهنگام برای تامین هرچه بهتر و صحیح تر نیازهای مشتریان و افزایش قدرت و توان رقابت پذیری بنگاه‌ها است.

۱۰- توسعه نظام های مدیریت و ارتقای مدیران: ضرورت اصلاح دیدگاه‌ها، نگرش و نظام فکری مدیران و دوری جستن از اندیشه‌ها و باورهای کهنه و ناکارآمد و بها دادن جدی و واقعی به خواسته‌ها و توقعات مشتریان، تفکیک مالکیت از مدیریت و توجه اساسی به مدیریت حرفه ای، پرورش مدیران جهان تراز و در سطح بین المللی برای ارتقاء توان و سطح رقابت پذیری، به کارگیری تجارب موفق ملی و بین المللی در عرصه مدیریت.

۱۱- پرورش منابع انسانی متخصص: با توجه به این که عوامل اصلی تولید و ایجاد ارزش افزوده، نیروی انسانی و سرمایه اند، همان گونه که نیاز به فناوری پیشرفته و بهنگام وجود دارد، نیاز به انسان‌های متخصص، با تجربه نوین که علاوه بر دانش رسمی، آموزش های حرفه ای نیز گرفته اند و علاوه بر دانش در ابعاد نگرشی، فکری، انگیزشی و رفتاری در مدار بالندگی و توسعه یافتگی قرار گرفته اند، یک ضرورت است. لذا قائل شدن جایگاه اصلی برای انسان و سرمایه اصلی دانستن آن برای سرمایه گذاری یک ضرورت است.

۱۲- بهبود طراحی و ترکیب بندی: برای تولید بهتر از نظر کیفیت و بسته بندی و همچنین قیمت مناسب، بی تردید باید به فعالیت و مرحله طراحی و ترکیب بندی محصول توجه ویژه ای نمود. انطباق هرچه بهتر و بیشتر با نیازهای مشتریان، بهبود و ارتقای کیفیت و استفاده هرچه بهتر از منابع بویژه مواد اولیه، نیازمند طراحی بهتر، قوی‌تر و پیشرفته تر، استفاده از فناوری‌های نوین طراحی و بکارگیری افراد متخصص حرفه ای است.

۱۳- بهبود و مهندسی مجدد فرآیندها: تحول و دگرگونی در فرآیندهای اصلی، پشتیبان و مدیریتی اغلب بنگاه های تولیدی یک ضرورت است. مهندسی مجدد فرآیندهای شرکت‌های تولیدی موجب تحول و قرار گرفتن شرکت‌ها در مسیر و راهی بهتر، با عملکردی توام با بهره وری بیشتر و حرکت در مسیر تعالی خواهد شد. حفظ فرآیندهای قدیمی و منسوخ و ناکارآمد که شرکت‌ها را زمین گیر کرده و در تله بهره وری ضعیف گرفتار کرده است، جز نابودی نتیجه ای ندارد و نمی تواند منجر به تولید کالا های با کیفیت و مشتری پسند شود.

۱۴- جذب سرمایه گذار خارجی: جذب سرمایه گذاران خارجی باعث چندین نتیجه مثبت و خوب خواهد شد. اول اینکه کمبود سرمایه برای توسعه را جبران می کند، دوم اینکه دانش فنی و مدیریتی و فناوری روز را وارد بنگاه های اقتصادی کشور خواهد کرد، سوم اینکه فضا و شرایط ورود بنگاه های ایرانی به بازار های خارجی را فراهم می کند.
۱۵- ایجاد تسهیلات مالی برای تولیدکنندگان: تولیدکننده ایرانی بویژه شرکت‌های کوچک و متوسط مشکلات کمبود نقدینگی دارند و برای توسعه و بهبود خود نیازمند حمایت مالی‌اند بویژه اگر قرار بر فروش کالا با تسهیلات میان مدت و بلندمدت باشد. بنابراین ایجاد شرایط و فضای مناسب برای دسترسی بهتر و راحت‌تر بنگاه ها به منابع مالی مورد نیاز و تقویت توان مالی و اقتصادی آنان برای افزایش قدرت و توان تولید و فروش، ضروری است البته به شرط این که برای تخصیص منابع مالی، نظام صحیح و علمی برقرار شود.

۱۶- بهبود و اصلاح قوانین و مقررات منسوخ، ناکارآمد و ضد بهره‌وری: وجود قوانین و مقررات دست و پا گیر که عمر آنها به سر آمده و حاصل عقل و خرد دیروز و متناسب با شرایط زمانی و مکانی دیگری بوده اند، موجب بروز مسائل و مشکلات اساسی برای بنگاه های اقتصادی شده که ناگزیر بخشی از توان آنان را می بلعد و باعث دل سردی و بی انگیزگی آن ها می شود. شناسایی و حذف و اصلاح اینگونه قوانین و مقررات و محدود کردن تعدد و تنوع و بهنگام کردن آنها یک الزام است.

۱۷- الگو برداری از تجارب موفق در دنیا: همواره باید از تجارب دیگران درس گرفت و از آنها نهایت بهره را برد. تجارب کشورهایی مانند هند، چین و ژاپن در ایجاد فضای مناسب در سطح ملی برای حمایت از تولیدات داخلی درجهت تقویت و رونق اقتصادی کشور، قابل استفاده است؛ اگرچه این سیاست و رویکرد در بسیاری از کشورهای دنیا با شدت و ضعف متفاوت و به صورت مستقیم و غیر مستقیم به کار گرفته شده است، باید درس آموخته‌های این تجارب را برای کشورمان به نحو احسن به کار گیریم.

اگر بخواهیم این مجموعه نکات ارزنده‌ای که مطرح کردید را خلاصه کنیم، به چه نتیجه‌ای می‌رسیم؟

برای تحقق شعار سال، هم افزایی تمامی دستگاههای اجرایی و بویژه دستگاه‌های فرهنگی و رسانه‌ها و نیز آحاد مردم ضروری است. الگو شدن رفتار مسئولان و مدیران کشور در زمینه استفاده از محصولات ساخت داخل، تامین منابع کافی از طرف دولت، تخصیص منابع مالی بانک‌ها و موسسات به بنگاه‌های تولیدی در چارچوب سیاست‌گذاری و اجرای برنامه‌های صحیحِ بانک مرکزی، تعهد و التزام عملی صاحبان کسب و کار و مدیران بنگاه های اقتصادی به اصلاحات و دگرگونی‌ها با توجه به حمایت‌های جامعه و دولت از تولید داخلی، ایجاد ساز و کار نظارت، ارزیابی و بازخورد، اصلاح قوانین و مقررات متناسب با حمایت از کالاهای ایرانی، در مجموعه قوای سه گانه، هم راستایی و هم هدفی رسانه‌های مختلف برای حمایت واقعی و فرهنگ سازی در راستای استفاده از کالاهای ساخت داخل و نیز نام و نشان سازی کالاهای ایرانی و همچنین ایجاد ساز و کار و ساختار مناسب برای تشویق رفتارهای مناسب و نمونه، از نکات مهمی است که باید در راستای حمایت از تولید و کالای ایرانی به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

برای عملیاتی کردن طرح حمایت از کالای ایرانی، به چه اقداماتی نیازمندیم؟

این سوال مهمی است که من به برخی از راهکارهای آن مختصرا اشاره می کنم:

۱– در تمام دانشگاه‌ها، دانشکده‌ها و موسسات پژوهش اقتصادی، درباره این موضوع مهم ، تدوین عناوین پژوهشی و تبلیغی را تهییج و تشویق نمایند.

۲– صدا و سیما درباره فرآیند تولید کالاهای ایرانی برنامه‌ایی آموزشی در برخی شبکه‌ها با حضور تولیدکنندگان پخش نماید.

وزارت آموزش و پرورش برای دانش‌آموزانی که والدین آنها تولید کننده اند، فرآیندی را تعریف کند که دانش‌آموزان مبلغ کالاهای والدین خود در غرفه‌های اقتصادی مدارس باشند.

۴– تمام مساجد، تولیدکنندگان کالای ایرانی را بمناسبت دعوت ، و از آنها درخواست شود، روند رشد تولید خود را برای مردم تشریح نمایند.

۵– تمام تولید کنندگان برای توسعه فروش به کمک دوستان و همکاران خود، با ارائه اطلاعات درباره اجناس تولیدی، اطلاع رسانی و تبلیغ مناسب برای اجناس خود داشته باشند.

۶– تولید کنندگان برای خدمت رسانی از طریق شبکه‌های مجازی و برای دریافت معایب تولیدات خود به صورت داوطلب استقبال کنند و در پایان سال به پیشنهاد دهندگان به قید قرعه جایزه بدهند.

۷– به مناسبت برپایی نمازجمعه در مصلاهای کشور از تولیدکنندگان کالاهای ایرانی برای معرفی کالای خودشان بعد از فریضه ، با ثبت نام قبلی از مردم و با حضور در تالاری ویژه که برای مباحث اقتصادی طراحی شده ، حمایت کنند.

۸– مراکز بسیج، کالاهای ایرانی تولید شده بسیجیان کشور را در یک همایش ملی، در سراسر کشور اطلاع‌رسانی و با تخفیف ویژه از فروش کالای ایرانی حمایت کنند.

۹– در کشور یک روز تحت عنوان حمایت از کالای ایرانی نامگذاری شود.

۱۰– گروه‌های جهادی طلاب و دانشجویان، راهکارهای حمایت از کالای ایرانی را در دستور کار آموزشی خود در مناطق محروم قراردهند.

۱۱– بنیاد شهید انقلاب اسلامی، پیشنهادهای مندرج در وصیت‌نامه شهدا را، درباره حمایت از اقتصاد کشور به کمک کارگروهی در رسانه‌ها و پایگاه‌های خبری و صدا و سیما برنامه‌ریزی و تبلیغ نماید.

۱۲– سازمان تبلیغات اسلامی با طراحی نشان حمایت از کالای ایرانی به صورت مشترک با دیگر مراکز تبلیغی از تولید کنندگان ایرانی حمایت کنند.

۱۳– وزارت اقتصاد و دارایی با عقد قراردادی بین تولید کنندگان و مخترعان و نخبگان اقتصادی، از روند اصلاح تولید داخلی حمایت کند.

۱۴– تولید کنندگان مرزی با تعریف فرآیند اقتصادی مختص خودشان در کارگروه اقتصادی دولت، از صادرات و واردات در تعریف اقتصاد مقاومتی برخوردار و حمایت شوند.

۱۵– وزارتخانه‌ها و مراکز دولتی ، از تولید کنندگان داخلی با فرآیند اصلاح تولید که به دست نیروهای آنان حمایت شده‌اند تشویق نمایند و از محل بودجه‌های تعریف شده حمایتی کمک کنند.

۱۶– ایجاد بازار مشترک با تولید کننده‌گان خارجی به همراه آموزش نیروی انسانی آنهایی که از کالای ایرانی حمایت نموده‌اند.

۱۷– حمایت ویژه دولت از تولیدکنندگانی که مصرف کننده‌های ایرانی را در مدار جذب و حمایت از اقتصاد مقاومتی و مصرف کالای ایرانی قرار بدهند.

۱۸– وزارت امور خارجه تبلیغ کالاهای ایرانی را متناسب با سفارت‌خانه‌ها در برنامه‌های فرهنگی خود تعریف نماید.

چرا با وجود حمایت همه‌جانبه دولت‌ها از تولیدملی، مصرف‌کننده ایرانی احساس رضایتمندی از خرید کالای ایرانی ندارد و چرا صادرات کالای ایرانی در بازارهای جهانی حرفی برای گفتن ندارد؟

سال‌هاست که تحلیلگران و فعالان اقتصادی تاکید می‌کنند که پای اقتصاد رقابتی در ایران می‌لنگد و مهمترین دلیل این موضوع نیز حمایت بی‌دریغ، بدون برنامه و دائمی از تولیداتی است که مزیتی در کشور ما ندارند و همچنان شاهدیم که حمایت از صنایعی صورت می‌گیرد که نه‌تنها مزیتی برای کشور ندارند، بلکه در بسیاری از مواقع آن حمایت‌ها نتیجه‌ای جز ویژه‌خواری در بخش‌های غیرمولد نداشته است. اما در حالی که نامگذاری امسال به نام حمایت از تولید کالای ایرانی انجام شده، پیش از این نیز بارها ضرورت حمایت از کالای تولید داخل در فضای اقتصادی و اجتماعی ایران مطرح شده بود. بی‌تردید تکیه مقام معظم رهبری بر این موضوع در سال‌جاری می‌تواند زمینه را برای اجرایی کردن این امید دیرپای ایرانی فراهم کند.

ولی حمایت‌های بدون ضابطه‌ای که نتوانسته است به افزایش بهره‌وری در یک بازه زمانی مشخص منجر شود در کشور ما رایج بوده است.

آری، به همین دلیل بعد از گذشت بیش از سه دهه همچنان پابرجایند. همین موضوع موجب شده که حمایت از تولید برخی از کالاها در کشور، از جیب مصرف کننده صورت بگیرد. به عبارتی دیگر، بی‌توجهی به تولید رقابتی براساس دو مولفه مهم کیفیت و قیمت مناسب موجب شده که مصرف‌کننده داخلی تعلق خاطری به خرید کالای ایرانی نداشته باشد. در چنین شرایطی، سیاست‌گذار به جای آن‌که شرایط را برای رقابتی شدن تولید فراهم کند، بر انحصار موجود در بازار می‌افزاید. به این ترتیب، نه‌تنها تولید آن کالا موجب شده که مصرف‌کننده ایرانی ذهنیت نامناسبی از کالای تولید داخل داشته باشد، بلکه اکثر تولیدکنندگان نتوانسته‌اند تلاشی برای افزایش توانمندی خود در حوزه صادرات کالا داشته باشند.

حمایت از کالای ایرانی در جامعه تولیدمحور محقق می‌شود؛ جامعه‌ای که تولید دانش، تولید فکر، تولید کالا، تولید فرهنگ خلاق داشته باشد. آن‌گاه کالای با کیفیت هم تولید می‌کند و مردم آن مصرف‌کننده کالای تولید داخل نیز می‌شوند. مردم در یک جامعه ویژه خوار، طبق یک ذائقه و در جامعه تولیدمحور با ذائقه‌ای دیگر مصرف می‌کنند. ما نمی‌خواهیم مردم را محکوم به مصرف کالای بد کنیم، به همین دلیل وظیفه داریم هم کمک کنیم قیمت تمام شده کالای ایرانی ارزان‌تر و رقابتی‌تر بشود و هم فناوری بهتری بیاید و کیفیت آن ارتقا یابد. البته در این مسیر باید دقت کنیم که جایگاه فروش و بازاریابی در چرخه تولید بسیار پر رنگ و مهم است، بنابراین لازمه رونق بازار فروش مبتنی بر این است که کالا از مطلوبیت، کیفیت، مرغوبیت، قیمت و خدمات پس از فروش مناسب برخوردار باشد.

جدا از ترویج مصرف کالاهای داخلی و پرهیز از مصرف کالاهای مشابه خارجی، افزایش قدرت خرید مردم با ارائه کارت‌های مصرف کالاهای ایرانی، جلوگیری از قاچاق و واردات بی‌رویه، همه و همه در تحقق شعار سال موثرند.

نتیجه حمایت‌های بی‌ضابطه چه بوده است؟

در حوزه تولید داخلی اختلاف‌نظر بین سیاستگذاران صنعتی و اباحه گرها از قدیم‌الایام وجود داشته و دارد، نقطه اشتراک این دو گروه این است که هر دو گروه پذیرفته‌اند که اگر حمایت از صنعت داخلی بی‌دریغ، دائمی و بلاتبعیض باشد، به ویژه‌خواری غیرمولد و اختلال در نظام قیمت می‌انجامد.

ما همزمان با کره، صنعت خودرو را شروع کردیم؛ صنعت خودروی کره امروز تحت حمایت دولت این کشور نیست و صادرات هیوندایی و چند کارخانه کره‌ای دنیا را گرفته و روی پای خود ایستاده‌اند، اما ما بعد از ۵۰ سال هنوز از صنعتی۸۰ درصد حمایت تعرفه ای می‌کنیم که ورشکسته و وابسته است.

هر حمایتی واقعا