منو

لو رفتن سوالات دیپلم و چند نکته

خبر لو رفتن سوالات برخی از امتحانات سوم متوسطه در‌ سال‌ جاری نه‌تنها حدود یک‌میلیون دانش‌آموز این مقطع و خانواده‌هایشان را نگران کرد، بلکه دانش‌آموزان مقاطع پایین‌تر را هم نسبت به تکرار آن در سال‌های بعد حساس کرد. به نوشته شهروند، همچنین بسیاری از مدیران آموزشی را نسبت به مخدوش شدن اعتبار مدرک آموزشی کشور حساس کرد. چرا امسال این مسأله مهم شد؟ آیا در گذشته رخ نمی‌داد؟ همین اتفاق را چگونه می‌توان مدیریت کرد؟ به‌طور قطع پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند تشکیل یک کارگروه تخصصی است، ولی در این یادداشت به‌صورت مقدماتی طرحِ بحث می‌شود، شاید مورد توجه قرار گیرد.

١ـ مشکل اصلی در لو رفتن سوالات، پس‌افتادگی شیوه‌های حفاظتی نسبت به فناوری است؛ به این مسأله می‌گویند پس‌افتادگی فرهنگی. اجازه دهید مثالی بزنیم. وقتی با دوچرخه حرکت می‌کنیم، برای کنترل خود احتیاج به ابزارهای پیچیده‌ای نداریم، ولی وقتی با هواپیما و سرعت بالا حرکت می‌کنیم، در این‌جا نمی‌توانیم از همان ابزارهای نظارتی و کنترلی دوچرخه استفاده کنیم، زیرا سرعت هواپیما بیش از ١٠٠ برابر دوچرخه است و با چشم عادی خلبان نمی‌توان آن را هدایت کرد. یک لحظه غفلت موجب تصادف و سقوط می‌شود، بنابراین ابزارهای الکترونیکی پیشرفته برای کمک به خلبان وارد ماجرای کنترل و هدایت هواپیما می‌شود. در قضیه لو رفتن سوال‌ها، ظاهرا توجهی به تحولات فناوری رسانه‌ای نشده است. اگر چند ‌سال پیش یک برگه سوال یک ساعت پیش از امتحان به دست یک نفر می‌رسید، او در بهترین حالت می‌توانست در زمان حدود نیم‌ساعت برگه را برای چند نفر ارسال کند و طبیعی است که خبر آن نیز چندان انعکاس پیدا نمی‌کرد و قابل تکذیب هم بود. اگر روز پیش از امتحان لو می‌رفت، به‌طور طبیعی این امکان وجود داشت که در زمان مناسب سوالات را تغییر داد، یک نمونه‌اش در چند ‌سال اخیر رخ داد، ولی الان کافی است ٢٠ دقیقه پیش از امتحان سوالات لو برود و در عرض کمتر از یک دقیقه همه ایران تصویر برگه امتحانی را داشته باشند. طبیعی است که با این روند دیگر نمی‌توان به سازوکار نظارتی قبل اعتماد کرد.

ما نمی‌دانیم چند حوزه در سراسر کشور امتحان می‌گرفتند، ولی فرض کنیم دو‌هزار حوزه باشد. وقتی مدیران مدرسه در این دو‌هزار حوزه سوالات را با خود به حوزه‌ها می‌برند، حتی اگر یک مورد دچار مشکل شود، به سرعت کل کشور مطلع خواهد شد و امتحانات دچار اختلال می‌شود. اثرات روانی ناشی از این اتفاق به‌ویژه با تأثیرگذاری معدل دیپلم بر نتایج کنکور، بسیار مهم است، بنابراین باید ساختار حفاظتی جدیدی را که متناسب با وضعیت و توانایی‌های فناوری جدید رسانه‌ای باشد، طراحی و اجرا کرد. بی‌تردید با وجود این پس‌افتادگی مدیریتی نسبت به پیشرفت فناوری، در آینده و حتی در کنکور شاهد اتفاقات بدتری خواهیم بود. فراموش نشود فراگیری مسائل آموزشی نزد مردم و در نتیجه حساسیت آنان نسبت به مشکلات این حوزه بسیار گسترده است.

٢ـ به نظر می‌رسد که راه‌حل ماجرا در شفافیت کامل است. باید به‌طور دقیق کل اتفاقات رخ داده و افراد متهم در این ماجرا و به‌ویژه انگیزه آنان شناسایی شود و در اختیار افکار عمومی قرار گیرد. از آن‌جا که نظام اداری ایران عادت به شفافیت ندارد، احتمال دارد که براساس سنت ناپسند گذشته، مسیر عدم شفافیت و حتی تکذیب ابعاد ماجرا در پیش گرفته شود. این بدترین شکل برای حل این مشکل است. شاید هدف تکذیب‌کنندگان این است که در میان دانش‌آموزان و اولیای آنان نگرانی ایجاد نشود، ولی این مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه آنان را نگران‌تر می‌کند، زیرا اولیای آنان در شبکه‌های مجازی دیده‌اند که تصویر سوالات یک امتحان در ساعت ٧:٣٠ ثبت شده است، بنابراین تکذیب ماجرا موجب افزایش بی‌اعتمادی خواهد شد. باید روشن توضیح داد که ابعاد ماجرا در همه موارد چقدر بوده و چه کسانی مرتکب این خیانت شده‌اند و نقص کار کجا بوده؟ چه تمهیداتی برای آینده اندیشیده خواهد شد و از همه مهمتر این‌که عوارض این اتفاق در کنکور‌ سال آینده دانش‌آموزان چگونه است؟

٣ـ درباره عوارض منفی این اتفاق در کنکور ‌سال آینده شاید بتوان از یکی از این دو راه پیشنهادی سود جست. دروسی که یقین پیدا شده سوالات آنها لو رفته و ابعاد قابل توجهی نیز داشته، مشخص و نمره آنها از معدل موثر بر کنکور حذف شود تا ظلمی به دیگران نشود. راه دیگر استفاده از یک کارگروه آماری و بی‌طرف برای شناسایی افرادی است که از این اتفاق به ناحق بهره‌مند شده‌اند. اگرچه این کار معمولا با تخمین و احتمال همراه است، ولی حداقل نتیجه‌اش این است که ابعاد دقیق ماجرا مستقل از ادعاهای مسئولان به دست خواهد آمد. چنین کاری شدنی است و وزارت آموزش و پرورش حتی می‌تواند و در صورت درخواست می‌باید فایل داده‌های مربوط را (بدون ذکر نام دانش‌آموز) در اختیار محققان قرار دهد. در هر حال، پیگیری قضائی و مجازات خاطیان نیز به‌صورت شفاف و در یک دادگاه علنی از اهمیت بسیاری برخوردار است. ببینیم کدام‌ یک از اتفاقات رخ خواهد داد. آیا مثل واردات لباس دختر آقای وزیر، در نخستین زمان ممکن جزییات روشن خواهد شد یا به بوته فراموشی سپرده می‌شود؟

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *