منو

8723

خروج اقتصاد رانتی و جلوگیری از رانت، مساله چندان پیچیده‌ای نیست در واقع نگاهی به کشور‌های توسعه‌یافته و حتی نیمه‌توسعه‌یافته نشان می‌دهد که مهم‌ترین اصل، ایجاد بازار رقابتی و مبتنی بر بخش‌خصوصی است.

وقتی میان بخش‌خصوصی رقابت شکل گیرد، بخش‌خصوصی هم دلیلی ندارد سر خودش را کلاه بگذارد و رانت‌خواری کند. زمانی که کشوری تحریم باشد، منطقا فساد هم به وجود می‌آید. وقتی از اقتصاد صحبت می‌کنیم، صحبت از سه نوع بازار به میان می‌آید؛ بازار سیاه، بازار خاکستری و بازار سفید که همان بازار شفاف است.

در بازار سیاه کالاهایی جا‌به‌جا می‌شود که هم از نظر قانونی و هم از نظر شرعی و عرفی مشکل‌دار هستند؛ بازار‌هایی مانند مواد مخدر در این حوزه قرار می‌گیرند که اتفاقا در دنیا هم از بازار بزرگی برخوردار هستند.

بازار خاکستری، بازاری است که از لحاظ شرعی مشکلی ندارد، ولی از نظر قانونی اشکال دارد مانند قاچاق کالاهایی مثل لباس، تلویزیون و….

بازار شفاف هم بازاری است که هم پایه‌های اخلاقی دارد هم پایه‌های شرع و عرف. برای اینکه کشوری کمترین رانت را داشته باشد باید به سوی بازار‌های شفاف حرکت کنیم چراکه باعث می‌شود دست از پا خطا نکنیم و فعالیت‌ها روشن باشد. به‌خصوص وقتی بازاری رقابتی باشد، خود رقبا مواظب همدیگر هستند و اگر ببینند رقیب‌شان دست از پا خطا می‌کند، همدیگر را لو می‌دهند.

اشکال کار بازار کشور ما این است که بازار ما، بازاری است که دولت بسیار در آن دخالت دارد و بیشتر فعالیت‌ها توسط خود دولت انجام می‌شود.زمانی که در شرایط تحریم به سر می‌بردیم، مجبور بودیم در بازار خاکستری فعالیت کنیم و خود دولت هم غالب فعالیتش در همین بازار بود، مرز بازار خاکستری و سیاه هم چندان مشخص نیست.

پس برای اینکه یک اقتصاد بدون رانت داشته باشیم، اولین شرط، داشتن بازار رقابتی در بخش‌خصوصی است.

شرط دوم قوه قضاییه کارآمد است که هم در کشف جرم و هم در تعیین مجازات‌ها عملکرد دقیقی داشته باشد و مراقب باشد تا سوءاستفاده صورت نگیرد.شرط سوم هم معطوف به قوه مقننه می‌شود چراکه قوانین متعدد وجود دارد که هریک بعضا چندین بخشنامه برایشان آمده است. تاکنون بارها قول اصلاح قوانین داده شده است اما تا زمانی که قوانین عملا پالایش نشوند، امکان دور زدن قانون هم به راحتی وجود دارد.

با تمام این تفاسیر باید در نظر داشت که می‌توان تاثیرات رانت را کم کرد اما نمی‌توان رانت را به طور کامل در جامعه‌ای از بین برد.

نکته مهم درباره رانت شاید این باشد که رانت تنها به فعالیت‌های اقتصادی و مبالغ کلان مالی مربوط نمی‌شود، زمانی که فردی در اداره یا شرکتی کاری دارد و به علت آشنایی با کارکنان آن اداره کارش سریع‌تر انجام می‌شود یا قانون را دور می‌زند، این امر هم جزو رانت محسوب می‌شود. در واقع اگر در جامعه نگاه کنیم، هر کس به اندازه خودش و در حد توان خودش رانت‌خواری می‌کند.

این موضوع در کشور‌های دیگر هم وجود دارد ولی بیشتر به تسریع انجام شدن کارها برمی‌گردد تا دور زدن قانون و فعالیت‌های غیرقانونی.پس اگر بخواهیم رانت را برداریم در وهله اول به سه شرطی که گفته شد نیاز داریم اما پیش از این باید یک زیرساخت و تحول فرهنگی در بطن جامعه صورت بگیرد و فرهنگ مردم درباره رانت تغییر کند تا این امر میسر شود.

جمشید عدالتیان/ عضو اتاق بازرگانی ایران

منبع: روزنامه دنیای صنعت

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *