منو

19-13-11

 

حکومتها و دولتها ،از قرنها پیش با مشکلات سوء استفاده کارکنان و کارگزاران دولتی روبرو بوده اند و در متون باستانی نیز اشارات متعددی به این پدیده شده است که نشان میدهد ،حکومتها همیشه نگران سوء استفاده شخصی صاحبان منصبان و کارگزاران دولتی از موقعیت و امتیاز شغلی خود بوده اند

حکومتها و دولتها ،از قرنها پیش با مشکلات سوء استفاده کارکنان و کارگزاران دولتی روبرو بوده اند و در متون باستانی نیز اشارات متعددی به این پدیده شده است که نشان میدهد ،حکومتها همیشه نگران سوء استفاده شخصی صاحبان منصبان و کارگزاران دولتی از موقعیت و امتیاز شغلی خود بوده اند .مسئولیتها و اختیاراتی که طبق قانون به همه کارمندان دولت تفویض می شود،زمینه مساعدی را برای سوء استفاده تعدادی فراهم می کند .هزینه های اضافه متعددی که جرایمی نظیر اختلاس ،ارتشا و جعل که جرایم جدیدی نیستند به جامعه و دولت تحمیل میکنند،باعث شده که کارشناسان علوم سیاسی ،اجتماعی واقتصادی در دهه های اخبر به پدیده تخلفات اداری و ابدای روشهای موثر و کم هزینه برای مقابله با ان نوجه نشان دهند .تخلفات اداری اگر چه ممکن است در مقایسه با جرایم دیگر نظیر قتل و سرقت رعب انگیز نباشند،اما به لحاظ تاثیر گذار بودن در تخریب اجتماع و انحراف عمومی جامعه بیش از خطاهای دیگر باید مورد ملاحظه و توجه قرار بگیرند. به تعبیردیگر بارزترین نشانه انحراف دولت (به معنای عام )و جامعه از قانون فبیشتر از حد طبیعی بودن تخلفات اداری است . اگر در خانواده دولت میزان فساد زیاد شود،جامعه با یک فاجعه واقعی روبرو است فزیرا بر اساس قاعده کارکنان دولت شاخص ترین افراد جامعه اند و بروز تخلف و انحراف در چنین قشری مشکلی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت .در دهه گذشته فرض بر این بود که کارمندان دولت پیش از کارمندان بخش خصوصی به مصالح اجتماعی پایبند هستند ،اما تجربه سالهای اخیر نشان می دهد که فساد دربخش دولتی ،گسترش بیشتری دارد،به همین دلیل در سالهای جاری ،بویژه در کشورهای جهان سوم خصوصی سازی رونق بیشتری گرفته است .

اگرچه مباحث نظری درباره فساد در دهه۱۹۵۰شکل جدی به خود گرفت اما از دهه۱۹۷۰اولین آثار نظری بررسی های تجربی درباره فساد ارائه شد و از آن زمان به بعد یکی از اصلی ترین مباحث در زمینه دولت ،حکمرانی و توسعه بوده است .سازمانهای متعددی در سطح جهان تاسیس شده اند که در باره فساد تحقیق کرده و راه های مبارزه با آن را بررسی می کنند . عمده تحقیقات ذرباره فساد بر چهار مسئله متمرکز شده است : تعریف ،علل بروز،پیامدهاو سنجش فساد . متاسفانه بررسهای موجود نشان می دهد که پدیده فساد بیش از همه در میان کشورهای فقیر و درحال توسعه رواج دارد و مانعی عمده بر سر راه توسعه در این کشورهاست .ایران کشوری در حال توسعه و بدلیل مشخصاتی که برای کشورهای مستعدد فساد برشمرده شده،در زمره محیطهای مناسب برای بروز فساد است همچنین به میزانی که توسعه فعالیتهای اقتصادی در کشور انجام می گیرد،در صورتی که تمهیدات لازم برای مبارزه با فساد اندیشیده نشود زمینه های بروز فساد تقویت خواهد شد . از این رو لازم است پژوهش درباره فساد در ایران جدی تلقی شود .

کلمه فساد از ریشه لاتینی(Rumpere) به معنای شکستنیانقض کردنگرفته شده است. آن چه که شکسته یا نقض می شوئ می تواند یک «شیوه رفتار اخلاقی یا اجتماعی و یا مقررات اداری» باشد. در زبان فارسی برای فساد معانی مختلفی مانند:تباهی،ستم،مال‌کسی‌راگرفتن،گزند،زیان،ظلم و ستم ،شرارت و بدکاری ذکر شده است.فساد به سوء استفاده از قدرت برای کسب منفعت شخصی یا منافع گروهی اشاره دارد. فساد تجلی نوعی از رفتار مقامات دولتی(خواه سیاستمداران و خواه مستخدمان کشور) است که درآن به طور نادرست و غیر قانونی با سوء استفاده از قدرت عمومی محول شده به آن ها، خود و نزدیکانشان را غنی می سازند.

در گذشته فساد اداری را ناشی از حرص سیری‏ناپذیر انسان می‏دانستند. برای مثال، فیلسوفان اسکولاستیک سده‏های میانه درباره فساد اداری این‏گونه می‏اندیشیدند. فیلسوفان دوره روشنگری ـ جنبش فلسفی قرن هجدهم که ویژگی بارز آن عقل‏گرایی بود و نظریه‏پردازان دولت دموکراتیک در قرن نوزدهم تعریف دقیق‏تری از فساد اداری ارائه کردند: “سوءاستفاده مقام اداری از وجوه عمومی به منظور افزایش درآمدش به طور غیرقانونی”.

روش‌های کنترل فساد اداری:

از آنجا که کارکنان و شهروندانی که در یک اقدام فاسد درگیر می‌شوند به ارزیابی منافع و هزینه‌های این اقدام می‌پردازند؛ از این رو لذا روشهایی برای کنترل فساد اداری مؤثرند که به نحوی سبب کاهش منافع یا افزایش هزینه‌های مورد انتظار برای عوامل دخل در مسأله بشوند. به چنین روشهایی، مبارزه با فساد در چارچوب مدل عرضه و تقاضای فساد اطلاق می‌شود بنابراین روشهای مؤثر کنترل فساد اداری باید حداقل یکی از نتایج ذیل را به دنبال داشته باشد:

الف ـ تقاضا برای فساد اداری را کاهش دهد.

ب ـ هزینه‌های ارایه خدمات فسادآمیز را برای کارکنان فاسد افزایش دهد.

ج ـ خطر کشف و دستگیری عاملان فاسد را افزایش دهد.

البته قبل از طراحی هر مدلی برای کنترل فساد اداری بی‌گنان باید از عوامل و شرایط مختلفی که در میزان فساد اداری یک کشور نقش ایفا می‌کنند آگاهی یافت که از جمله عبارتند از:

الف) نقش دولت و حیطه ابزارها و اهرمهایی که در ایفای چنین نقشی مؤثر است؛

ب) ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی کشور؛

ج) ماهیت ساختار سیاسی کشور؛

د) شیوه برخورد نظام قضایی کشور بامصادیق فساد اداری؛

بر اساس گزارش سال ۲۰۰۳ سازمان شفافیت بین المللی،ایران در بررسی ۱۳۳ کشور،رتبه ۷۸ ، در سال ۲۰۰۴ در بین ۱۴۷ کشور رتبه ۸۷ و در سال ۲۰۰۵ در بین ۱۵۹ کشور جهان ،رتبه ۸۸ و نمره ۲٫۵ از ۱۰ را کسب کرد. در سال ۲۰۰۷ ،ایران دارای شاخص عددی ۱۳۱ و نمره ۲٫۵ از ۱۰ بوده است.در سال ۲۰۰۹ در بین ۱۸۰ کشور جهان رتبه ایران به رقم ۱۶۸ رسید.

طبق گزارش موسسه شفافیت بین المللی، وضعیت فساد اداری و اقتصادی در خلال یک سال گذشته در ایران مقداری بهبود یافته است. براین اساس ایران با کسب ۲۷ امتیاز در رده ۱۳۶ جهانی قرار گرفته است. در گزارش سال ۲۰۱۳ موسسه شفافیت بین المللی، ایران با کسب ۲۵ امتیاز رتبه ۱۴۴ جهانی را در اختیار داشت. به این ترتیب رتبه ایران در شاخص فساد طی یک سال اخیر، حدود هشت پله بهبود یافته است.

بدیهی است این شاخص برای کشور ،شاخص مناسبی برای دست یابی به توسعه که مد نظر دولت در سند چشم اندار بیست ساله است ،نبوده ، شاید مانع اساسی در رشد و توسعه اقتصادی کشور تلقی شود.البته نکته قابل تامل آن است که محاسبات سازمان شفافیت بین المللی خالی از اشکال نیست و به این ترتیب ،رتبه های اعلامی از طرف این مرجع را نمی توان بطور قاطع مبنا قرار داد ؛زیرا مفهوم فساد امری نسبی است و ممکن عملی در یک کشور فاسد محسوب شود،ولی در کشور دیگر چنین تلقی ای از آن نباشد.

دانمارک با نمره ۹۲ در شاخص درک فساد کمترین میزان فساد در جهان در سال ۲۰۱۴ را از آن خود کرد.

دانمارک همچون سال گذشته توانست عنوان پاک‌ترین کشور جهان را از سوی سازمان شفافیت بین‌الملل دریافت کند.

نیوزیلند با نمره ۹۱، فنلاند با نمره ۸۹، سوئد با نمره ۸۷، نروژ و سوئیس با نمره ۸۶، سنگاپور با نمره ۸۴، هلند با نمره ۸۳، لوکزامبورگ با نمره ۸۲ و کانادا با نمره ۸۱ به ترتیب پس از دانمارک کمترین فساد اداری و اقتصادی را در سال ۲۰۱۴ میلادی به خود اختصاص داده‌اند.

سومالی و کره‌ شمالی با نمره ۸ همچون سال گذشته عنوان فاسدترین کشورهای جهان در سال ۲۰۱۴ میلادی را از سوی شفافیت بین‌الملل دریافت کردند.

سودان با نمره ۱۱، افغانستان با نمره ۱۲، سودان جنوبی با نمره ۱۵، عراق با نمره ۱۶، ترکمنستان با نمره ۱۷، ازبکستان، لیبی و اریتره با نمره ۱۸ پس از سومالی و کره‌ شمالی فاسدترین کشورهای جهان در سال ۲۰۱۴ بودند.

در جدول زیر، رتبه‌بندی و نمرات کشورهای مختلف جهان در شاخص درک فساد در سال ۲۰۱۴ و سال‌های پیش از آن را ببینید.

رتبه

کشور نمره
۲۰۱۴ ۲۰۱۳ ۲۰۱۲
۱ دانمارک ۹۲ ۹۱ ۹۰
۲ نیوزیلند ۹۱ ۹۱ ۹۰
۳ فنلاند ۸۹ ۸۹ ۹۰
۴ سوئد ۸۷ ۸۹ ۸۸
۵ نروژ ۸۶ ۸۶ ۸۵
۵ سوئیس ۸۶ ۸۵ ۸۶
۷ سنگاپور ۸۴ ۸۶ ۸۷
۸ هلند ۸۳ ۸۳ ۸۴
۹ لوکزامبورگ ۸۲ ۸۰ ۸۰
۱۰ کانادا ۸۱ ۸۱ ۸۴
۱۱ استرالیا ۸۰ ۸۱ ۸۵
۱۲ آلمان ۷۹ ۷۸ ۷۹
۱۲ ایسلند ۷۹ ۷۸ ۸۲
۱۴ بریتانیا ۷۸ ۷۶ ۷۴
۱۵ بلژیک ۷۶ ۷۵ ۷۵
۱۵ ژاپن ۷۶ ۷۴ ۷۴
۱۷ باربادوس ۷۴ ۷۵ ۷۶
۱۷ هنگ کنگ ۷۴ ۷۵ ۷۷
۱۷ ایرلند ۷۴ ۷۲ ۶۹
۱۷ ایالات متحده ۷۴ ۷۳ ۷۳
۲۱ شیلی ۷۳ ۷۱ ۷۲
۲۱ اروگوئه ۷۳ ۷۳ ۷۲
۲۳ اتریش ۷۲ ۶۹ ۶۹
۲۴ باهاما ۷۱ ۷۱ ۷۱
۲۵ امارات متحده عربی ۷۰ ۶۹ ۶۸
۲۶ استونی ۶۹ ۶۸ ۶۴
۲۶ فرانسه ۶۹ ۷۱ ۷۱
۲۶ قطر ۶۹ ۶۸ ۶۸
۳۱ پرتغال ۶۳ ۶۲ ۶۳
۳۵ لهستان ۶۱ ۶۰ ۵۸
۳۵ تایوان ۶۱ ۶۱ ۶۱
۳۷ اسرائیل ۶۰ ۶۱ ۶۰
۳۷ اسپانیا ۶۰ ۵۹ ۶۵
۳۹ لیتوانی ۵۸ ۵۷ ۵۴
۳۹ اسلوونی ۵۸ ۵۷ ۶۱
۴۳ کره‌جنوبی ۵۵ ۵۵ ۵۶
۴۳ لتونی ۵۵ ۵۳ ۴۹
۴۷ کاستاریکا ۵۴ ۵۳ ۵۴
۴۷ مجارستان ۵۴ ۵۴ ۵۵
۵۰ گرجستان ۵۲ ۴۹ ۵۲
۵۰ مالزی ۵۲ ۵۰ ۴۹
۵۳ جمهوری چک ۵۱ ۴۸ ۴۹
۵۴ اسلواکی ۵۰ ۴۷ ۴۶
۵۵ بحرین ۴۹ ۴۸ ۵۱
۵۵ اردن ۴۹ ۴۵ ۴۸
۵۵ عربستان سعودی ۴۹ ۴۶ ۴۴
۶۱ کرواسی ۴۸ ۴۸ ۴۶
۶۱ غنا ۴۸ ۴۶ ۴۵
۶۳ کوبا ۴۶ ۴۶ ۴۸
۶۴ عمان ۴۵ ۴۷ ۴۷
۶۴ ترکیه ۴۵ ۵۰ ۴۹
۶۷ کویت ۴۴ ۴۳ ۴۴
۶۷ آفریقای جنوبی ۴۴ ۴۲ ۴۳
۶۹ برزیل ۴۳ ۴۲ ۴۳
۶۹ بلغارستان ۴۳ ۴۱ ۴۱
۶۹ یونان ۴۳ ۴۰ ۳۶
۶۹ ایتالیا ۴۳ ۴۳ ۴۲
۶۹ رومانی ۴۳ ۴۳ ۴۴
۷۸ صربستان ۴۱ ۴۲ ۳۹
۷۹ تونس ۴۰ ۴۱ ۴۱
۸۰ مراکش ۳۹ ۳۷ ۳۷
۸۵ هند ۳۸ ۳۶ ۳۶
۸۵ جامائیکا ۳۸ ۳۸ ۳۸
۸۵ پرو ۳۸ ۳۸ ۳۸
۸۵ فیلیپین ۳۸ ۳۶ ۳۴
۸۵ سریلانکا ۳۸ ۳۷ ۴۰
۸۵ تایلند ۳۸ ۳۵ ۳۷
۹۴ ارمنستان ۳۷ ۳۶ ۳۴
۹۴ کلمبیا ۳۷ ۳۶ ۳۶
۹۴ مصر ۳۷ ۳۲ ۳۲
۱۰۰ الجزایر ۳۶ ۳۶ ۳۴
۱۰۰ چین ۳۶ ۴۰ ۳۹
۱۰۳ مکزیک ۳۵ ۳۴ ۳۴
۱۰۷ آرژانتین ۳۴ ۳۴ ۳۵
۱۰۷ اندونزی ۳۴ ۳۲ ۳۲
۱۱۰ اکوادور ۳۳ ۳۵ ۳۲
۱۱۹ بلاروس ۳۱ ۲۹ ۳۱
۱۲۶ آذربایجان ۲۹ ۲۸ ۲۷
۱۲۶ قزاقستان ۲۹ ۲۶ ۲۸
۱۲۶ پاکستان ۲۹ ۲۸ ۲۷
۱۳۶ ایران ۲۷ ۲۵ ۲۸
۱۳۶ لبنان ۲۷ ۲۸ ۳۰
۱۳۶ روسیه ۲۷ ۲۸ ۲۸
۱۴۲ اوکراین ۲۶ ۲۵ ۲۶
۱۴۵ بنگلادش ۲۵ ۲۷ ۲۶
۱۵۰ پاراگوئه ۲۴ ۲۴ ۲۵
۱۵۲ تاجیکستان ۲۳ ۲۲ ۲۲
۱۵۴ کنگو (کینشاسا) ۲۲ ۲۲ ۲۱
۱۵۹ سوریه ۲۰ ۱۷ ۲۶
۱۶۱ ونزوئلا ۱۹ ۲۰ ۱۹
۱۶۱ یمن ۱۹ ۱۸ ۲۳
۱۶۶ اریتره ۱۸ ۲۰ ۲۵
۱۶۶ لیبی ۱۸ ۱۵ ۲۱
۱۶۶ ازبکستان ۱۸ ۱۷ ۱۷
۱۶۹ ترکمنستان ۱۷ ۱۷ ۱۷
۱۷۰ عراق ۱۶ ۱۶ ۱۸
۱۷۱ سودان جنوبی ۱۵ ۱۴ #N/A
۱۷۲ افغانستان ۱۲ ۸ ۸
۱۷۳ سودان ۱۱ ۱۱ ۱۳
۱۷۴ کره‌ شمالی ۸ ۸ ۸
۱۷۴ سومالی ۸ ۸ ۸

منبع گزارش فساد بین المللی    

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *